Chóng mặt: nguyên nhân thường gặp và cách xử trí tại nhà

Chóng mặt là cảm giác bản thân hoặc mọi vật xung quanh quay cuồng, nghiêng ngả, kèm theo mất thăng bằng. Đây là triệu chứng rất thường gặp, nhất là ở người lớn tuổi. Phần lớn trường hợp liên quan đến tai trong và không nguy hiểm, nhưng chóng mặt làm tăng nguy cơ té ngã và đôi khi là dấu hiệu của bệnh lý cần cấp cứu.

Vì sao bị chóng mặt?

Tai trong (hệ tiền đình) giúp cơ thể giữ thăng bằng bằng cách gửi tín hiệu về chuyển động lên não. Khi bộ phận này bị rối loạn, não nhận tín hiệu sai và gây cảm giác chóng mặt. Một số nguyên nhân thường gặp:

• Chóng mặt tư thế kịch phát lành tính: các hạt sỏi nhỏ trong tai trong bị lệch chỗ, gây chóng mặt từng cơn ngắn khi xoay đầu, nằm xuống hoặc ngồi dậy. Hay gặp ở người lớn tuổi hoặc sau chấn thương đầu.
• Viêm dây thần kinh tiền đình: thường xuất hiện sau nhiễm vi-rút, gây chóng mặt kéo dài vài ngày.
• Bệnh Meniere: chóng mặt từng cơn kèm ù tai, cảm giác đầy tai và giảm thính lực.
• Tác dụng phụ của thuốc, đau nửa đầu, thiếu nước, hạ đường huyết hoặc tụt huyết áp khi đứng dậy.

Dấu hiệu thường đi kèm

Ngoài cảm giác quay cuồng, người bệnh có thể gặp:

• Buồn nôn, nôn, vã mồ hôi.
• Ù tai, nghe kém.
• Mắt giật, khó nhìn tập trung.
• Đau đầu.

Cơn chóng mặt có thể kéo dài vài giây, vài phút hoặc nhiều giờ, có thể tự hết rồi tái lại.

Cần làm gì khi đang chóng mặt?

• Ngồi hoặc nằm xuống ngay ở nơi an toàn để tránh ngã.
• Giữ đầu yên, nhắm mắt hoặc nhìn cố định vào một điểm.
• Chỉ đứng dậy từ từ khi cơn đã qua, nhờ người thân dìu nếu cần.
• Không lái xe, không leo cao, không vận hành máy móc khi còn chóng mặt.
• Uống đủ nước; hạn chế cà phê, rượu bia, thuốc lá.

Phòng té ngã cho người cao tuổi hay chóng mặt

• Dọn gọn lối đi, để đèn ngủ vào ban đêm.
• Lắp tay vịn ở nhà tắm, cầu thang.
• Ngồi dậy theo từng bước: nằm nghiêng, ngồi ở mép giường một lúc rồi mới đứng lên.
• Ghi lại các thuốc đang dùng để bác sĩ rà soát tác dụng phụ.

Bác sĩ có thể giúp gì?

Bác sĩ hỏi kỹ hoàn cảnh xuất hiện cơn chóng mặt, khám thần kinh và đo huyết áp ở tư thế nằm, đứng để tìm nguyên nhân. Tùy nguyên nhân, cách điều trị có thể là dùng thuốc trong thời gian ngắn, bài tập phục hồi tiền đình hoặc thủ thuật đặt lại sỏi tai do bác sĩ thực hiện. Không nên tự ý dùng thuốc chống chóng mặt kéo dài.

Khi nào cần gọi cấp cứu?

Gọi 115 ngay nếu chóng mặt xuất hiện đột ngột kèm yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, nhìn mờ hoặc nhìn đôi, đau đầu dữ dội hay ngất. Đây có thể là dấu hiệu của đột quỵ.

Người cao tuổi hay chóng mặt, đi lại khó khăn có thể đặt lịch khám bệnh tại nhà để bác sĩ đến tìm nguyên nhân và hướng dẫn phòng té ngã.

Bài viết chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán và chỉ định của bác sĩ. Trường hợp cấp cứu, hãy gọi 115.